108: bài quyền hay hệ thống vận động?

108 là cả hai

Gọi 108 là “bài quyền” thì không sai, nhưng chưa đủ. Về hình thức, đó là bài quyền cuối cùng trong Bát Môn. Về bản chất, đó là hệ thống vận động tổng thể của Vĩnh Xuân Ngô Sĩ Quý. Có thể xem 108 là từ điển sống của Vĩnh Xuân: mỗi động tác là một từ, người tập qua thời gian học cách ghép những từ ấy thành câu, thành đoạn, thành bài nói tự nhiên.

Một ma trận tổ hợp

Cách triển khai theo tổ hợp là phương pháp luyện tập đã có từ trước. Giống như xây nhà: có gạch, cát, xi măng; cát hợp xi măng thành vữa; vữa với gạch thành tường; cuối cùng thành ngôi nhà. Các nội dung của 108 được tách ra để luyện cho thuần, rồi dần ghép lại.

• Về hình, có năm nội dung: tại chỗ, tiến thoái, sang ngang, xoay tròn, đảo mã.
• Về ý, có tám nội dung: đánh đôi, lực, ghì lực, buông ghì lực, hóa phản đòn, trao đổi trong dính cứng, trao đổi trong dính mềm, dính hòa liền.

Chỉ ghép đôi 5 nội dung hình với 8 nội dung ý đã có 40 bài khác nhau, chưa kể chập dần nhiều nội dung theo tầng như kim tự tháp. Đến tầng cao nhất, khi mọi nội dung đã ghép làm một, người tập không còn “tập bài” nữa. Họ chỉ vận động, và mọi vận động đều chứa đủ 108.

Kế thừa từ những bài trước

1. Thủ đầu quyền (Tiểu niệm đầu) cho nền tảng cấu trúc: tấn pháp, hình tay căn bản, trung lộ, trục đối xứng, khuôn tay khuôn thân. Đây là ngữ pháp.
2. Khí công quyền cho nguyên lý nội tại: tinh, khí, thần, các cách thở, sự tương tác giữa tinh thần, hơi thở và cơ bắp. Đây là linh hồn.
3. Ngũ hình (Long, Xà, Hổ, Báo, Hạc) cho năm nguyên lý vận động: uyển chuyển, mềm dẻo, bùng nổ, tốc độ, thăng bằng. Đây là chất liệu.

Tổng hợp và phát triển

108 không cộng gộp mà hòa quyện, đến mức không còn phân biệt động tác nào của bài nào. Nó đưa các nguyên lý ấy vào khuôn giao tiếp chiến đấu, nơi có đối phương, áp lực và biến động: từ tự thân sang tương tác, từ hình sang dụng, từ biết sang hành. Ba nguyên tắc chiến đấu, gọi là tam tiêu, đến 108 mới hiện rõ và thành đặc trưng:

• Trung lộ: giữ vững trục giữa, đồng thời chiếm trục đối phương.
• Tiêu đả: tiêu hóa lực đối phương rồi phản đòn, không chống cứng.
• Bàn giao tay: kiểm soát, khóa, kéo, khống chế kiều thủ đối phương qua các vòng tay để nghe lực. Có nơi gọi là dính hóa liền.

Khi đã nhuần nhuyễn, 108 không còn là một bài để diễn, mà trở thành ngôn ngữ vận động sống.